" TÂM TÁNH CỦA MỖI NGƯỜI CÓ NỘI CÓ NGOẠI "

"Tư tưởng con người bao giờ cũng chịu ảnh hưởng nặng nề của tánh khí bản nhiên nhiều nhất. Sở dĩ người ta thích trầm ngâm tư tưởng là tại bản sinh thuộc về hạng hướng nội, còn người thích hoạt bát náo động là tại bản sinh thuộc về hạng hướng ngoại. Vì thế tôi còn nhớ có nhà triết học sử Âu châu nào đã bảo : Triết học là một vấn đề tánh khí hơn là một vấn đề thuộc về tư tưởng. Thật vậy, mỗi người sở dĩ có sự ưa thích riêng đối với một hệ thống tư tưởng nào, chẳng phải vì lối tư tưởng ấy đúng với chân lý, mà sự thật chỉ vì lối tư tưởng ấy hợp với tánh khí của mình. Người hướng ngoại, thích hoạt động, rất ghét những tư tưởng siêu hình, có tánh cách vô vi. Trái lại, người hướng nội, thích trầm ngâm, ưa sự im lặng và rất ghét những gì náo động vô ích. Bởi vậy, cãi nhau về tư tưởng rốt cuộc không vào đâu cả là vì người hướng ngoại thì dù sao cũng trở về với hệ thống tư tưởng hữu vi, còn người hướng nội cũng trở về với hệ thống tư tưởng vô vi… theo tánh khí của mình. Tranh cao thấy, tranh chân giả với nhau về tư tưởng thật ra không thể giải quyết được, nếu ta quên vấn đề tánh khí. Đừng nói đến 2 khối tư tưởng Đông-Tây làm gì, ngay trong xã hội thuần túy Đông phương, kẻ thích Phật Lão, người thích Khổng Mặc cũng chỉ vì một vấn đề tánh khí : Phật Lão thuộc về hạng người hướng nội, Khổng Mặc thuộc về hạng người hướng ngoại. Bởi vậy, như Trang tử đã nói : “Đồng với ta, cho ta là phải ; không đồng với ta cho ta là quấy”… vấn đề Phải Quấy chỉ là một vấn đề thuận nghịch với tâm tính của mình mà thôi. Tranh chấp về tư tưởng là một vấn đề tranh chấp về tánh khí nên mới thành một vấn đề nan giải vậy."

-- THU GIANG Nguyễn Duy Cần, Văn Minh Đông Phương Và Tây Phương --