Thuật Xử Thế

Thuật Xử Thế

Cũng một lời nói, cũng một cử chỉ, mà khi là bạn áo vải với nhau thì không có điều gì xích mích; mà lúc kẻ thành công, người thất bại, kẻ cao sang, người dân dã lại không thể tha thứ cho nhau.

Có nhiều người tự hỏi: Ta và anh ấy là một đôi bạn chí thân, nhường cơm xẻ áo cho nhau. Thế sao ngày nay tình anh em ngày một lạnh nhạt, mặc dầu ở địa vị cao sang, mình vẫn không thay đổi tấm lòng.

Trong trường hợp này, kẻ nghèo kém hơn bao giờ cũng dễ nghi mình bị khinh khi. Cái địa vị cao sang của mình là bức rào đã chia đôi hai tâm hồn.

Kẻ thấp kém, vì sợ bị khinh khi, nên hay tỏ ra ngạo nghễ... Vậy muốn nối lại tình bằng hữu, phá tan cái rào giai cấp, kẻ giàu sang hơn cần phải khéo cư xử nhũn nhặn hơn mới đặng.

Cũng như hai bạn mà xích mích với nhau, kẻ không có lỗi phải xin lỗi người có lỗi. Đừng để người bạn có lỗi của mình đau khổ về vấn đề thể diện.

—

Truyện kể:

Cụ Phan Thanh Giản có một người bạn thân, quen biết từ khi còn đi học. Bạn cụ học giỏi mà nhà nghèo, không thi cử, chỉ lấy việc ruộng nương làm kế sinh nhai. Cụ Phan, như ta đã biết, theo con đường hoạn lộ

Khi đi kinh lý đất Nam kỳ, có dịp, cụ ghé thăm người bạn cũ. Một viên kinh lược đến đâu, cố nhiên là có quân lính tiền hô hậu ủng. Nhưng lúc tìm thăm bạn, cụ Phan có cái nhã ý, tránh nhắc nhở trước người bạn áo vải về cái quyền tước cao sang hiện thời của mình.

Cụ cho quân lính dừng lại cách xa nhà bạn có trên mấy dặm, rồi mặc áo thâm, bịt khăn đóng, lững thững một mình tiến vào căn nhà lá lụp xụp. Khi cụ đến nhà, ông bạn mắc đi làm ngoài ruộng, không hay cụ đến.

Cụ lên võng nằm chờ cho đến tối, ông bạn mới về. Gặp nhau mừng rỡ, bạn ông lật đật dọn cơm, trên mâm chỉ có một dĩa rau luộc và một dĩa mắm kho. Cụ cùng bạn ngồi ăn ngon lành, vui vẻ như khi còn áo vải...

Người xưa, cách xử thế thật khôn ngoan vô cùng, mà cũng nhân hậu vô cùng.

Thuật Xử Thế Của Người Xưa

Thu Giang Nguyễn Duy Cần