ỨNG ĐẾ VƯƠNG (Nghệ thuật trị dân)

7. ỨNG ĐẾ VƯƠNG (Nghệ thuật trị dân)

Trị dân nước thế nào cho phải,

Làm sao cho quốc thái dân an.

     Bên ngoài lo lắng sửa sang,

Hay lo cảm hóa tâm can con người.

Sửa sang nghi thức bên ngoài,

Thực là tính chuyện vá trời đào sông.[81]

     Lấy lòng dân nước làm lòng,

Nhu hòa điềm đạm, như không mới là.

     Đừng nên lận đận bôn ba,

Lao tâm khổ tứ cho ra thân tàn.

     Phải cho phong độ đàng hoàng,

Rồi ra mới đáng nêu gương cho người.[82]

     Minh vương nghệ thuật tuyệt vời,

Công trùm thiên hạ mà coi như thường.

     Đức trời cảm hóa muôn phương,

Há cần dân phải lo lường nài van.

     Âm thầm gây dựng mối giường,

Để cho muôn vật an khương thái hòa.[83]

     Riêng mình rũ bỏ phù hoa.[84]

Vui trong Đạo cả cao xa tuyệt vời.[85]

     Sống trong Vị thủy chơi vơi.[86]

Cỡi chim «Khinh khoát» ra ngoài lục hư.

     Làng Vô hà hữu ngao du,

Sống trong «Vô hữu» lặng tờ tịch liêu.[87]

     Vô vi như thể trời cao,

Vô vi trác tuyệt nói sao cho cùng.

     Bao trùm vô tận thinh không,

Mịt mù tông tích ai lùng cho ra.[88]

     Tâm hồn gương sáng sáng lòa,

Chiếu soi muôn vật đâu là riêng tây.[89]

     Vô vi hỗn độn ai hay,

Phẩm tiên chớ để lọt tay phàm trần… [90]

CHÚ THÍCH

[81] Phù thánh nhân chi trị dã, trị ngoại hồ. 夫聖人之治也, 治外乎 (Nguyễn Duy Cần, Nam Hoa Kinh, tr. 411)

[82] Lao hình, truật tâm 勞形怵心 (Ibid., tr. 417).

[83] Ibid., tr. 418.

[84] Điêu trác phục phác. 雕琢復朴 (Ibid., tr. 428)

[85] Thể tận vô cùng nhi du vô trẫm 體盡無窮, 而遊無朕 ( tr. 434)

[86] Liệt Tử tự dĩ vi vị thủy học nhi qui 列子自以為未始學而歸 (Ibid., tr. 428)

[87] Thừa phù mãng diêu chi điểu, di xuất lục cực chi ngoại, nhi du vô hà hữu chi hương, dĩ xứ khoáng lạng chi dã. 乘夫莽眇之鳥以出六極之外, 而遊無何有之鄉, 以處壙埌之野 (Ibid., tr. 414)

[88] Lập hồ bất trắc nhi du ư vô hữu giả dã 立乎不測而遊於無有者也 (Ibid., tr. 418)

[89] Vô vi danh thi, vô vi mưu phủ, vô vi sự nhiệm, vô vi tri chủ, thể tận vô cùng, nhi du vô trẩm. 無為名尸, 無為謀府, 無為事任無為知主, 體盡無窮, 而遊無朕 (Ibid., tr. 434)

- Chí nhân chi dụng tâm nhược kính, bất tương, bất nghịch, ứng nhi bất tàng. Cố năng thắng vật nhi bất thương. 至人之用心若鏡;不將, 不逆;應而不藏. 故能勝物而不傷 (Ibid., tr. 434)

[90] Xem các đoạn f, g (Ibid., tr. 434-436)