THẮNG CHƯA CHẮC ĐÃ BỀN – PHẠM LÃI RÚT LUI KHI CẢ THIÊN HẠ ĐANG VỖ TAY

THẮNG CHƯA CHẮC ĐÃ BỀN – PHẠM LÃI RÚT LUI KHI CẢ THIÊN HẠ ĐANG VỖ TAY

Phạm Lãi (范蠡, Fan Li) là một trong những nhân vật đặc biệt hiếm có của lịch sử Trung Hoa: vừa là mưu sĩ cứu quốc, vừa là bậc đại phú thương, lại vừa là người biết buông quyền lực đúng lúc để giữ mạng và giữ tự do. Nếu nói ngắn gọn, Phạm Lãi là mẫu người “làm được – thắng được – rồi bỏ được”.

Xuất thân và vai trò lịch sử

Phạm Lãi là công thần phò tá Việt Vương Câu Tiễn thời Xuân Thu. Khi nước Việt bị Ngô áp bức, Câu Tiễn nhẫn nhục chịu nhục, còn Phạm Lãi là người:

Lập kế phục quốc

Xây dựng chiến lược dài hạn

Kiên nhẫn nuôi lực suốt nhiều năm

Ông là bộ não chiến lược phía sau thắng lợi của Việt quốc trước Ngô quốc.

Tư duy và mưu lược

Phạm Lãi không phải mưu sĩ kiểu đánh nhanh thắng gọn, mà là người:

Nhìn đại thế

Chịu được thời gian dài

Hiểu sâu lòng người

Ông hiểu rất rõ một quy luật tàn khốc:

“Cùng nhau chịu khổ thì được, cùng nhau hưởng phú quý thì rất khó.”

Chính vì hiểu điều đó, ông biết trước kết cục của công thần sau khi nước phục hưng.

Chí lớn Lòng lặng

Rời bỏ quyền lực – điểm khác biệt lớn nhất

Sau khi Việt diệt Ngô, khi công danh đang ở đỉnh cao, Phạm Lãi:

Chủ động rút lui

Đổi tên

Rời triều đình

Mang theo Tây Thi lui về ở ẩn

Đây là điểm khiến Phạm Lãi vượt xa phần lớn công thần lịch sử:

ông thắng cả thiên hạ lẫn chính mình.

Ngược lại, Văn Chủng – người cùng phò Câu Tiễn – vì không rút lui kịp, cuối cùng bị ép chết.

Phạm Lãi – “Thương thánh”

Sau khi ẩn cư, Phạm Lãi lấy hiệu Đào Chu Công, buôn bán và ba lần làm giàu, ba lần phân phát tài sản. Ông trở thành biểu tượng:

Kinh doanh thuận thiên thời

Dùng tiền nhưng không bị tiền trói

Giàu mà không giữ để chuốc họa

Vì vậy, ông được hậu thế tôn là “Thương thánh”.

Tính cách cốt lõi

Phạm Lãi là người:

Rất sâu

Rất tỉnh

Không ham quyền

Không say danh

Không chấp tài

Ông hiểu rõ ba thứ nguy hiểm nhất đời người: quyền lực – danh tiếng – tiền bạc, và biết thoát khỏi cả ba.

Phạm Lãi không phải trung thần kiểu chết theo vua, mà là trí giả biết giữ mệnh.

Lời Bình

Phạm Lãi là hình mẫu của:

Người đại trí

Người hiểu luật hưng – suy

Người biết lúc nên vào – lúc nên ra

Trong lịch sử, rất nhiều người thắng kẻ khác, nhưng cực ít người thắng chính mình.

Phạm Lãi là một trong số đó.

Lưu Hải có bài Từ rằng

Phạm Lãi

Nếm nhục cùng vua lúc nước tàn,

Gối sương nằm gai chẳng than than.

Mưu sâu nuôi chí mười năm lặng,

Một trận xoay trời, Ngô phải tan.

Công thành, danh rạng khắp sơn hà,

Ngựa xe, quyền bính ở trong tay.

Người đời say thắng quên đường thoát,

Riêng ông cười nhạt, biết ngày mai.

Cá hết, chim cao cung nỏ vứt,

Thỏ khôn rồi, chó săn ắt vong.

Thế sự xoay vần như mây nổi,

Đỉnh cao chính là chỗ hiểm cùng.

Bỏ ấn, treo gươm, rời chốn lụy,

Đổi tên, giấu tích giữa nhân gian.

Buôn bán thuận thời ba phen thịnh,

Giàu mà không trói, thọ mà an.

Không chết vì trung, không vong vì lợi,

Không khổ vì danh, chẳng ngộ vì quyền.

Thắng người chưa phải là thắng lớn,

Thắng mình – thiên hạ cũng thành duyên.

SƯU TẦM